ภาพประกอบ: โต๊ะกับคอมพิวเตอร์ ถ่ายที่ Aliprandi Arredi เมืองเบรสชา อิตาลี เมื่อ13กุมภาพันธ์2560 ไม่ใช่ภาพระบบ AI ที่ใช้ตัดสินพนักงานหรือภาพคดีแรงงาน
อิตาลีจะเริ่มใช้กฎหมายกำหนดให้มนุษย์เป็นผู้ตัดสินใจขั้นสุดท้ายเรื่องการจ้าง เปลี่ยนแปลงหรือยุติความสัมพันธ์การทำงาน รวมถึงวินัยและประเมินผลงาน ตั้งแต่ 23 ตุลาคม 2569 หากนายจ้างใช้ AI ช่วย ต้องมีบุคคลที่ใช้อำนาจตัดสินได้จริงและเป็นอิสระ ห้ามอาศัยการประมวลผลอัตโนมัติเพียงอย่างเดียว มิฉะนั้นการตัดสินใจที่ฝ่าฝืนเป็นโมฆะ อย่างไรก็ตาม ตัวบทแยกการค้นหาและคัดกรองผู้สมัครขั้นต้นออกจากข้อห้ามนี้ จึงไม่ใช่การห้ามใช้ AI ในกระบวนการรับคนทั้งหมด
คนต้องตัดสินจริง ไม่ใช่แค่มีลายเซ็น
กฤษฎีกานิติบัญญัติ D.Lgs.179/2026 เผยแพร่ในราชกิจจานุเบกษาอิตาลีเมื่อ 8 ตุลาคม และหน้าประกาศทางการระบุวันมีผลใช้บังคับ 23 ตุลาคม มาตรา 41 กำหนดว่า เมื่อใช้ระบบ AI ในกระบวนการตัดสินใจเกี่ยวกับความสัมพันธ์การทำงาน การตัดสินขั้นสุดท้ายต้องไม่อาศัยผลประมวลผลอัตโนมัติอย่างเดียว
ตัวบทใช้เงื่อนไขว่าบุคคลผู้ตัดสินต้องมีอำนาจที่แท้จริงและเป็นอิสระ บทวิเคราะห์ของ SRLonline จึงอธิบายว่า การมีผู้จัดการกดรับรองผลจากระบบโดยไม่ได้พิจารณาเองยังไม่ตอบเงื่อนไขนี้ สาระอยู่ที่คนตรวจและเลือกผลได้ ไม่ใช่เพียงมีชื่อผู้ลงนามในเอกสาร
มาตรา 41 วรรค 4 ระบุให้การเลิกจ้างและการตัดสินใจอื่นที่ฝ่าฝืนข้อห้ามในวรรคแรกเป็นโมฆะ เป็นผลทางกฎหมายของวิธีตัดสินที่ไม่ถูกต้อง ไม่ใช่ประกาศว่า AI ทุกระบบในฝ่ายบุคคลผิดกฎหมาย
คัดกรองผู้สมัครได้ภายใต้กฎที่ยังใช้บังคับ
ข้อยกเว้นที่อยู่ในวรรคแรกระบุชัดว่า การค้นหาและคัดเลือกผู้สมัคร ไม่ถือเป็นการตัดสินขั้นสุดท้ายในการก่อความสัมพันธ์การทำงาน แม้การคัดกรองจะทำให้ผู้สมัครไม่ได้ผ่านเข้าสู่ขั้นตอนต่อไปก็ตาม เส้นแบ่งของข้อห้ามเฉพาะนี้จึงอยู่ระหว่างการช่วยคัดกรองกับการตัดสินขั้นสุดท้าย เช่น จะจ้างใคร
ข้อยกเว้นนี้ไม่ได้ลบข้อกำหนดอื่น ตัวบทให้คงสิทธิภายใต้ GDPR และกำหนดให้ใช้ระบบโดยเคารพศักดิ์ศรี ความเป็นส่วนตัว และไม่เลือกปฏิบัติ SRLonline ชี้ว่าการจัดอันดับผู้สมัครจึงไม่ใช่พื้นที่ที่ใช้ข้อมูลหรือเลือกปฏิบัติได้โดยไม่มีข้อจำกัด
ขอคำอธิบายได้ และความยินยอมไม่ยกเว้นข้อห้าม
ก่อนเริ่มประมวลผล นายจ้างต้องปฏิบัติตามหน้าที่แจ้งข้อมูลที่กฎหมายแรงงานอ้างถึง ลูกจ้างยังมีสิทธิขอเหตุผลที่เข้าใจได้ผ่านการเข้ามาดำเนินการของบุคคลจริง โดยคำอธิบายต้องบอกอิทธิพลที่ AI อาจมีต่อกระบวนการและตัวแปรหลักที่นำมาพิจารณา
คณะกรรมาธิการยุโรปอธิบายสิทธิ GDPR ทั่วไปว่า การตัดสินโดยอัตโนมัติทั้งหมดที่มีผลทางกฎหมายหรือมีผลสำคัญต่อบุคคลถูกจำกัด และบางกรณีที่ได้รับอนุญาตยังต้องมีมาตรการคุ้มครอง เช่น ให้ขอมนุษย์ทบทวน แสดงความเห็น และโต้แย้งผลได้ ส่วนมาตรา 41 ของอิตาลีระบุเฉพาะอีกชั้นว่า ความยินยอมของลูกจ้างไม่เป็นข้อยกเว้นให้ปล่อยการตัดสินขั้นสุดท้ายตามขอบเขตมาตรานี้เป็นอัตโนมัติล้วน
ประเมินความเสี่ยงจากวิธีทำงานด้วย
มาตรา 42 ให้นำการใช้ AI ที่ส่งผลต่อการจัดงาน จังหวะการผลิต วิธีปฏิบัติงาน หรือกระบวนการตัดสินที่เกี่ยวกับความปลอดภัย เข้าสู่การประเมินความเสี่ยงของสถานที่ทำงาน และให้นายจ้างแจ้งข้อมูลกับฝึกอบรมลูกจ้างเรื่องความเสี่ยงเฉพาะและมาตรการป้องกัน ขอบเขตนี้ช่วยให้เห็นว่ากฎหมายไม่ได้ดูแค่คำสั่งจ้างหรือเลิกจ้าง แต่ดูวิธีที่ระบบเข้ามาเปลี่ยนงานด้วย
ข่าวนี้อธิบายข้อกำหนดที่กำลังเริ่มในอิตาลี ไม่ใช่กฎหมายไทย และไม่ควรนำค่าปรับสูงสุดจากกฎหมาย AI ส่วนอื่นมาใส่เป็นโทษคงที่ของทุกกรณีตามมาตรา 41 บทวิเคราะห์ SRLonline แยกไว้ว่า ผลโดยตรงของมาตรานี้คือความเป็นโมฆะ ขณะที่ค่าปรับในกฤษฎีกาส่วนอื่นมีฐานความผิดและเงื่อนไขของตัวเอง
คลิปอธิบายกฎหมายกับการทำงาน
ช่อง Consulenza e Formazione PER il Lavoro อธิบายมาตรา41และ42ก่อนวันเริ่มใช้ เป็นคำอธิบายประกอบจากเจ้าของช่อง ไม่ใช่ประกาศรัฐบาล คลิปยังกล่าวถึงค่าปรับของกฎหมายส่วนอื่น ซึ่งมีฐานความผิดและเงื่อนไขแยกจากผลเป็นโมฆะของมาตรา41
แหล่งข้อมูล
- Gazzetta Ufficiale — กฤษฎีกา179/2026และวันเริ่มใช้23ตุลาคม
- Gazzetta Ufficiale มาตรา41 — การตัดสินเรื่องงานโดยมนุษย์ ข้อยกเว้น และสิทธิขอเหตุผล
- Gazzetta Ufficiale มาตรา42 — AI ในการประเมินความเสี่ยงและฝึกอบรมลูกจ้าง
- SRLonline — วิเคราะห์ขอบเขตคัดกรองผู้สมัคร การใช้อำนาจจริง และฐานผลทางกฎหมาย
- European Commission — สิทธิ GDPR เรื่องการตัดสินอัตโนมัติและการขอมนุษย์ทบทวน
เครดิตภาพ
เครดิตภาพ: Luca Bravo (lucabravo) / Desktop after work (Unsplash).jpg — Wikimedia Commons · CC0 1.0 · ใช้ภาพตามต้นฉบับจากขนาดย่อของ Wikimedia Commons; ไม่ตัดต่อเหตุการณ์หรือเพิ่มวัตถุ




