ภาพประกอบจากคลัง: นาฬิกาปลุกในห้องนอน ไม่ใช่ภาพผู้เข้าร่วมการศึกษา และไม่ใช่อุปกรณ์สำหรับวินิจฉัยภาวะซึมเศร้า
นักวิจัยมหาวิทยาลัยซิดนีย์เสนอว่าผู้มีภาวะซึมเศร้าบางกลุ่มอาจมีรูปแบบอาการที่สัมพันธ์กับนาฬิกาชีวิต และเรียกว่า “circadian depression” ในงานที่เผยแพร่วันที่ 21 ตุลาคม 2569 แต่ผู้เชี่ยวชาญภายนอกยังตั้งคำถามว่า หลักฐานเพียงพอจะเรียกเป็นชนิดย่อยใหม่หรือแนะนำแนวทางรักษาเฉพาะแล้วหรือไม่
เกือบหนึ่งในสี่ของกลุ่มศึกษา ไม่ใช่หนึ่งในสี่ของประชากร
ตามรายงานมหาวิทยาลัยและ ABC งานในวารสาร British Journal of Psychiatry วิเคราะห์ข้อมูลทางคลินิกและพันธุกรรมของชาวออสเตรเลีย 11,380 คนที่มีประวัติซึมเศร้ารุนแรง เป็นซ้ำ หรือเรื้อรัง พบ 2,604 คน หรือประมาณ 23% ตรงกับกลุ่มลักษณะที่ผู้วิจัยกำหนด
กลุ่มนี้รายงานด้วยตัวเองว่ามีอย่างน้อย 3 จาก 6 ลักษณะ ได้แก่ ตื่นมาเหนื่อยมาก ชอบทำกิจกรรมดึก อาการเปลี่ยนตามฤดูกาล เวลานอนเลื่อนไปดึก นอนมากขึ้นเมื่อซึมเศร้า และเวลานอนต่างกันมากระหว่างวันทำงานกับวันหยุด เกณฑ์นี้ใช้แบ่งกลุ่มในงานวิจัย ไม่ใช่แบบทดสอบสำหรับวินิจฉัยตนเอง และตัวเลข 23% ไม่ใช่อัตราการเกิดภาวะนี้ในคนทั่วไป
เหตุใดผู้เชี่ยวชาญยังไม่เห็นตรงกัน
เดวิด เคอร์ติส จากสถาบันพันธุศาสตร์ของ UCL ให้ความเห็นผ่าน Science Media Centre ว่าลักษณะหลายข้อซ้อนทับกับอาการซึมเศร้าแบบ atypical ที่วงการแพทย์รู้จักอยู่แล้ว การคัดคนที่มีอาการบางแบบคล้ายกันจึงยังไม่พิสูจน์ว่าเป็นกลุ่มโรคใหม่ที่แยกจากคนอื่นอย่างชัดเจน เขายังเห็นว่าการใช้คำว่า circadian อาจไม่ช่วยแบ่งกลุ่มได้ดี เพราะอาการซึมเศร้าแบบอื่นก็เปลี่ยนตามช่วงวันได้เช่นกัน
ฟิลิป มิตเชลล์ จิตแพทย์จากมหาวิทยาลัยนิวเซาท์เวลส์ซึ่งไม่ได้ร่วมวิจัย บอก ABC ว่ายังต้องมีหลักฐานเพิ่มก่อนนำการแบ่งชนิดนี้ไปใช้ทางคลินิก ส่วนชานทากุมาร์ วิลสัน ราชารัตนัม จากมหาวิทยาลัยโมนาช ชี้ว่าอาการอย่างนอนดึกหรือตื่นมาเหนื่อยอาจอธิบายได้จากปัญหาการนอน ไม่ได้ชี้เฉพาะว่านาฬิกาชีวภาพผิดปกติ
ข้อจำกัดอีกส่วนที่ผู้เชี่ยวชาญของ Science Media Centre เน้นคือ เป็นการศึกษาเชิงสังเกตแบบภาคตัดขวางและพึ่งข้อมูลที่ผู้ร่วมศึกษารายงานย้อนหลัง จึงบอกเหตุและผลไม่ได้ ไม่ได้วัดการทำงานของนาฬิกาชีวิตโดยตรงด้วยการตรวจทางสรีรวิทยา อีกทั้งกลุ่มข้อมูลส่วนใหญ่เป็นผู้หญิงและผู้มีบรรพบุรุษเชื้อสายยุโรป จึงต้องตรวจซ้ำในกลุ่มอื่นก่อนสรุปใช้กว้างขึ้น
ยังไม่ใช่หลักฐานให้เปลี่ยนการรักษาด้วยตัวเอง
ทีมมหาวิทยาลัยซิดนีย์มองว่าการรักษาที่คำนึงถึงจังหวะนาฬิกาชีวิตอาจเป็นทิศทางสำคัญ โดยเฉพาะเมื่อบางคนรายงานว่าตอบสนองต่อยาต้านซึมเศร้าได้ไม่ดี อย่างไรก็ตาม เคอร์ติสและผู้เชี่ยวชาญใน Science Media Centre ย้ำว่า งานนี้ไม่ได้ทดลองพิสูจน์ว่าทางเลือกอื่นรักษาได้ดีกว่า หรือยืนยันว่าผู้ร่วมศึกษาดื้อต่อยาตามเกณฑ์ทางคลินิก
ประเด็นที่ผู้เชี่ยวชาญเห็นว่าควรให้ความสำคัญคือการถามเรื่องการนอนและจังหวะชีวิตควบคู่กับการประเมินภาวะซึมเศร้า ผู้ที่มีปัญหากับการรักษาควรปรึกษาผู้ดูแลรักษาเกี่ยวกับอาการของตน ข้อเสนอชนิดย่อยจากงานชิ้นนี้ยังไม่ใช่เหตุให้หยุดยา เปลี่ยนยา หรือเริ่มการรักษาแบบใหม่เอง
ชมเสวนาภูมิหลังจากมหาวิทยาลัยซิดนีย์ ปี 2565
เสวนา Sydney Ideas: How do our minds work? ความยาวประมาณ 58 นาที กล่าวถึงสุขภาพจิต รวมทั้งบทบาทของนาฬิกาชีวิต เป็นกิจกรรมวันที่ 27 ตุลาคม 2565 ไม่ใช่การนำเสนอหรือหลักฐานยืนยันงานวิจัยใหม่วันที่ 21 ตุลาคม 2569 ชมคลิปที่ช่องต้นทาง
แหล่งข้อมูล
เครดิตภาพ
เครดิตภาพ: Danielrayyan09 / Wikimedia Commons · CC BY 4.0 · ภาพย่อจาก Wikimedia Commons ตามสัดส่วนเดิม ไม่ปรับแต่งเนื้อหาภาพ




