ภาพประกอบ: ดินสอสี ถ่าย17สิงหาคม2548 ไม่ใช่อุปกรณ์หรือผลงานของผู้เข้าร่วมการวิจัยที่กราซ
ความเชื่อว่าเด็กเล็กสร้างสรรค์กว่าผู้ใหญ่ได้รับคำถามใหม่จากงานวิจัยที่ตีพิมพ์21ตุลาคม2569 ทีมมหาวิทยาลัยกราซในออสเตรียและผู้ร่วมวิจัยเปรียบเทียบเด็กก่อนเรียน92คนกับผู้ใหญ่70คน พบว่าผลงานของผู้ใหญ่ได้รับคะแนนความคิดสร้างสรรค์สูงกว่า ขณะที่เด็กมีความมั่นใจในความคิดสร้างสรรค์ของตัวเองมากกว่าและรู้สึกดีกับหลายกิจกรรม ผลนี้แยก “คุณภาพผลงาน” ออกจาก “ความมั่นใจและความสนุกในการทำ” ซึ่งอาจไม่เดินไปทางเดียวกัน
ให้ลองใช้กระป๋องและวาดสัตว์ที่ไม่มีอยู่จริง
งานในวารสาร PLOS One โดย Janika Saretzki และคณะไม่ได้วัดความสร้างสรรค์ด้วยการถามว่าใครรู้สึกว่าตัวเองเก่งอย่างเดียว แต่ให้ทำกิจกรรมแล้วนำผลงานไปประเมินด้วย เด็กมีอายุราว4–7ปี มาจากโรงเรียนอนุบาล9แห่ง ส่วนผู้ใหญ่มีอายุประมาณ20–52ปี โดย85%อยู่ระหว่าง20–30ปี
กิจกรรมแรกให้คิดวิธีใช้กระป๋องให้ได้หลายแบบภายใน3นาที ทุกคนได้เห็นและจับกระป๋องจริงเพื่อลดปัญหาเด็กไม่คุ้นกับวัตถุ จากนั้นให้วาดภาพอิสระโดยไม่ได้บอกเวลาตายตัว แต่ขอให้ค่อยๆจบหลังประมาณ8นาที และวาดสัตว์ในจินตนาการที่ไม่มีอยู่จริงภายใน8นาที
ผู้ประเมินที่มีประสบการณ์5คนให้คะแนนผลงานในด้านความใหม่ ความใช้การได้ และความคิดสร้างสรรค์โดยรวม โดยไม่ได้รับแจ้งกลุ่มอายุของผู้ทำ นักวิจัยยังถามผู้เข้าร่วมเรื่องความสนุก แรงจูงใจ ความมั่นใจก่อนทำ การประเมินผลงานตัวเอง และความกังวลแยกจากคะแนนผลงาน
ผู้ใหญ่ได้คะแนนสูง แต่ความใหม่ไม่ต่างในภาพวาดอิสระ
ผู้ใหญ่ได้คะแนนสูงกว่าเด็กอย่างสม่ำเสมอในงานคิดใช้กระป๋องและวาดสัตว์ในจินตนาการ ทั้งความใหม่ ความใช้การได้ และความคิดสร้างสรรค์ ส่วนงานวาดภาพอิสระ ผู้ใหญ่ได้คะแนนความใช้การได้และความสร้างสรรค์สูงกว่า แต่ด้านความใหม่ไม่พบความแตกต่างระหว่างกลุ่ม ทั้งสองวัยมักเลือกหัวข้อภาพที่พบกันได้ทั่วไป
เด็กใช้เวลาน้อยกว่าผู้ใหญ่ในงานที่จำกัดเวลา นักวิจัยจึงวิเคราะห์เพิ่มเติมโดยควบคุมเวลาที่ใช้ ผลภาพรวมยังเป็นไปในทางเดิม ประเด็นนี้ช่วยไม่ให้สรุปอย่างง่ายว่าผู้ใหญ่ชนะเพียงเพราะนั่งทำนานกว่าเท่านั้น
ความมั่นใจไม่ได้เท่ากับคะแนนผลงาน
เด็กประเมินความสร้างสรรค์ของตัวเองโดยรวมสูงกว่า และทำกิจกรรมสร้างสรรค์ในเวลาว่างบ่อยกว่า ข้อมูลของเด็กส่วนหลังได้จากผู้ปกครอง ส่วนผู้ใหญ่รายงานเอง เมื่อดูแต่ละงาน เด็กมีแรงจูงใจสูงกว่าในงานกระป๋องและวาดอิสระ มีความมั่นใจก่อนทำสูงกว่าในงานวาดทั้งสองแบบ และประเมินผลงานตัวเองสูงกว่าทุกงาน
เด็กสนุกกับงานกระป๋องและวาดอิสระมากกว่า แต่ทั้งสองกลุ่มสนุกกับการวาดสัตว์ตามโจทย์ใกล้เคียงกัน ส่วนความกังวลของเด็กต่ำกว่าในงานกระป๋อง จึงไม่ควรเหมารวมว่าเด็กกังวลน้อยกว่าหรือสนุกกว่าผู้ใหญ่ในทุกสถานการณ์
ผู้วิจัยเสนอว่า เวลาคนเห็นเด็กทำงานอย่างกระตือรือร้น มั่นใจ และทำบ่อย อาจนำความรู้สึกนี้ไปใช้ตัดสินว่าเด็กสร้างสรรค์กว่า ทั้งที่คุณภาพผลงานตามเกณฑ์ของผู้ประเมินให้ภาพอีกแบบ ข้อนี้เป็นการตีความของทีมวิจัย ยังไม่ใช่การทดลองพิสูจน์สาเหตุของความเชื่อดังกล่าว
เทียบกับงานเก่า: พัฒนาการไม่ได้ลดลงทางเดียว
บทคัดย่อของการวิเคราะห์อภิมานที่ตีพิมพ์ใน Educational Psychology Review ปี2564 รวม41การศึกษา ผู้เข้าร่วม40,918คนในระดับชั้นเรียน1–12 พบแนวโน้มภาพรวมของการคิดแบบแตกแขนงเพิ่มขึ้นตามระดับชั้น แต่มีช่วงสะดุด และรูปแบบแตกต่างตามแบบทดสอบ ลักษณะงาน ประเทศ และกลุ่มผู้เข้าร่วม งานเก่านี้จึงช่วยเตือนว่าการเล่าว่าเด็กโตขึ้นแล้วความสร้างสรรค์ต้องลดลงเสมอนั้นง่ายเกินข้อมูล
อย่างไรก็ตาม งานทบทวนดังกล่าวไม่ใช่การทดลองซ้ำของงานใหม่ ใช้ข้อมูลและช่วงวัยต่างกัน และมี Baptiste Barbot เป็นผู้เขียนร่วมทั้งสองชิ้น จึงไม่ควรนับเป็นทีมอิสระยืนยันผลใหม่ทั้งหมด
ยังตอบไม่ได้ว่าคนเดิมเปลี่ยนอย่างไรเมื่อโตขึ้น
งานใหม่เก็บข้อมูลระหว่างสิงหาคม2564ถึงเมษายน2565 แต่เพิ่งเผยแพร่ผลในวารสาร21ตุลาคม2569 เป็นการเทียบคนสองกลุ่มในช่วงเวลาเดียวกัน ไม่ใช่การติดตามเด็กชุดเดิมจนเป็นผู้ใหญ่ จึงสรุปเหตุจากอายุหรือการศึกษาโดยตรงไม่ได้
เด็กกับผู้ใหญ่ยังต่างกันด้านภาษา ประสบการณ์ และความคุ้นเคยกับการทดสอบ เด็กอาจเลือกคำตอบสุดขั้วเมื่อประเมินตัวเอง ผู้ประเมินทั้งหมดเป็นผู้ใหญ่ และแม้ไม่ได้รับแจ้งอายุ ก็อาจเดาวัยของผู้วาดจากลักษณะภาพได้ ผลจึงจำกัดอยู่กับงานและบริบทที่ศึกษา ไม่ใช่ตัดสินความสร้างสรรค์ทุกด้านของเด็กทุกวัยหรือคนไทยทั่วไป
แหล่งข้อมูล
เครดิตภาพ
เครดิตภาพ: Chevre / Colored pencils chevre.jpg — Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0 · ใช้ภาพตามต้นฉบับจากขนาดย่อของ Wikimedia Commons; ไม่ตัดต่อเหตุการณ์หรือเพิ่มวัตถุ




